ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
41
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
همراهان روانهء منزل سردار شدند . به ورود منزل ، سردار انواع عزت و احترام بجاى آورده ، و به شاديانهء وصول امضاء اساس عشرت برپا داشته ، و ميزى در كمال آراستگى آراسته ، بزرگان و اعزه و اعيان خود را در آنجا حاضر كرده ، به عشرت و صحبت و صرف غذا مشغول شدند . سازونوا « 1 » مىنواختند و بعد از صرف غذا ، شراب بسلامتى شاهنشاه عالمپناه خورده ، سى و سه عدد توپ شادى انداختند . بعد صاحبى ايلچى روانهء منزل خود گرديده ، آن روز و آن شب را بخلاف ساير روز و شبها كه از طول توقف تفليس و نرسيدن امضاى عهدنامه دلگير و پريشانخاطر بودند بشادى و خوشوقتى گذرانيدند . سردار قدغن نمود آن شب تمام تفليس و مكانهاى مرتفع را چراغان كرده بودند ، و تمام خلق از زن و مرد به عيش و عشرت و شادمانى مشغول بودند . چند يوم پيش محمد بيك گنجه [ اى ] حسب الامر نواب ولى عهد به جهت ديلماجى لسان اروسى كه فى الجمله ميدانست وارد تفليس گرديد و درحين ورود خدمت صاحبى ، بسيار بىادبانه مكاتيب را داده و سخنان درشت مذكور نموده بود . اين روز باوجود ايام رمضان شرب خمر كرده و در بازار شهر رفته حركات مستانه مىنموده ، صاحبى ايلچى كه مطلع گرديدند بابا بيك غلام سركار ولى عهد را كه در آنجا بود پيغام فرموده كه به او بگويد كه اين گونه حركات و رفتار ناهنجار در اين بلاد خلاف ضابطه است ، البته ترك كرده باش . مشاراليه نزد او رفته بيان پيغام را نمود . محمد بيك مذكور با ، بابا بيك غلام آغاز منازعه كرده سخنان لاطايل به او گفته بود . يوم دوشنبه بيست و هفتم ، الى چهارشنبه بيست و نهم : به هيچ وجه تازه [ اى ] واقع نبود كه قابل تحرير باشد . روزها بتلاوت قرآن و گردش در اطراف منزل و صحبت كتاب مىگذشت . روزى از جانب سردار والاتبار ايروان قاصد ارمنى آمده ، مراسله [ اى ] مبنى بر حالپرسى از ايشان به جهت سركار صاحبى ايلچى آورده بود . جواب ، قلمى و به او داده شد . يك اشرفى نيز انعام به او داده شد . ديگر روزها و شبهاى مذكوره در منزل بسر برده بطريق ايام پيش گذشت . يوم پنجشنبه سلخ شهر رمضان المبارك : قدرى به تلاوت قرآن و صحبت با همراهان به جهت صاحبى ايلچى گذران شد . بعد آقا بابا بيك غلام سركار نواب ولى عهد وارد ، و ارقام از سركار اشرف و نوشتجات از امناى دولت ابدمدت قاهره بهجهت صاحبى ايلچى آورده ، دو عدد تسبيح مرواريد بهجهت مزيد هداياى پادشاهى و يكهزار تومان وجه نقد به جهت اخراجات صاحبى ايلچى آورده ، تسليم نمود . چون دو نفر غلام ديگر همراه او بود ، آنها را به استراحت مأمور و باقى روز و شب بدستور گذشت . يوم جمعه غرهء شهر شوال المكرم 1229 : كه عيد فطر مىبود صاحبى ايلچى به نماز عيد مشغول و با همراهان ناهار صرف نمود . سردار با جمعى كثير از بزرگان روس به ديدن
--> ( 1 ) - مؤلف مهرجا « سازونوا » را « سازونواز » ضبط كرده است .